Người dân làng Kim Hoàng (xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, TP Hà Nội), quê hương của dòng tranh dân gian nức tiếng một thời Kim Hoàng từ lâu đã coi nhà sưu tập tranh Thu Hòa như người làng. Nếu không có chị, chắc hẳn các bậc cao niên vọng trọng trong làng sẽ day dứt khôn nguôi khi dòng tranh Kim Hoàng có nguy cơ thất truyền. Trận lũ lụt khủng khiếp năm 1915 khiến đê Liên Mạc bị vỡ, lúc đó người dân chỉ lo giữ tính mạng, nào ai còn tâm trí nghĩ đến chuyện giữ các bản in tranh. Rồi sau này trải qua những năm tháng chiến tranh, đói khổ, các bản mẫu khắc gỗ cũng đi… đâu mất.

Năm 2016, khi nhà sưu tập tranh Thu Hòa trình bày ý tưởng khôi phục lại dòng tranh Kim Hoàng, người làng Kim Hoàng vừa mừng vừa hoang mang. Mừng vì có người tâm huyết với dòng tranh của quê hương; hoang mang vì trăm năm qua, nghĩ tới chuyện này có nhiều người nhưng chưa ai làm được đến nơi đến chốn. Chẳng ngờ sau 3 năm, Dự án “Phục hồi tranh Kim Hoàng” của nhà sưu tầm Thu Hòa-Giám đốc Bảo tàng Gốm sứ Hà Nội cùng đồng sự là các nhà nghiên cứu, họa sĩ và các nghệ nhân đã cho kết quả mỹ mãn.

leftcenterrightdel
 Nhà sưu tập tranh Nguyễn Thị Thu Hòa còn là đồng tác giả cuốn sách “Dòng tranh dân gian Kim Hoàng”.

Theo nhà sưu tầm Thu Hòa: “Tranh dân gian Kim Hoàng có trên 100 mẫu khắc gỗ nhưng làng Kim Hoàng chỉ giữ được hai mẫu có mộc bản là “Đức lưu quang” và “Phúc mãn đường”. Sau một thời gian nỗ lực, dự án đã phục hồi được hơn 30 mẫu tranh khắc gỗ cũng như tạo mới được một số mẫu như: Nghê (lấy mẫu từ đền Vua Đinh-Vua Lê, Ninh Bình) và 3 bức tạo mẫu mới theo họa tiết hoa văn trang trí ở đình làng Kim Hoàng là “Em bé bắn cung”, “Em bé cưỡi phượng”, “Đấu vật”.

Để khôi phục được những mẫu tranh này, nhà sưu tầm Thu Hòa không chỉ làm việc ngày đêm với các bô lão ở làng Kim Hoàng, mà chị còn lặn lội vào tận Huế, gặp gỡ các nghệ nhân tranh Làng Sình để xin ý kiến tư vấn về màu sắc, bố cục tranh. Chỉ riêng việc chọn màu cũng đã tốn rất nhiều thời gian của chị và các bô lão ở xã Vân Canh. 3 năm qua là quãng thời gian nhà sưu tập tranh Thu Hòa đổ nhiều công sức cho dòng tranh Kim Hoàng, bởi việc phục hồi tranh là cực khó. Trong làng cũng chỉ có vài cụ còn nhớ về dòng tranh Kim Hoàng, mà các cụ đều đã hơn 80 tuổi nên nói chuyện với các cụ phải hết sức kiên nhẫn.

Về sự kiên nhẫn, có lẽ chị Thu Hòa có thừa. Chẳng thế mà bao năm qua, nhờ công sức của chị và các chuyên gia trong dự án, tranh dân gian Kim Hoàng đã được khôi phục trở lại. Tết Nguyên đán vừa qua, người dân làng Kim Hoàng vui lắm, đi đâu cũng khoe phong bao lì xì năm mới có họa tiết tranh Kim Hoàng trên đó. Chị Thu Hòa tâm sự với tôi: “Chúng ta thường đặt nặng việc bảo tồn, chứ ít nghĩ tới việc phát triển, gây dựng. Với dòng tranh Kim Hoàng, tôi muốn có sự chung tay giúp sức của cả cộng đồng. Bất kỳ ai cần nguyên mẫu, tôi sẵn sàng cung cấp miễn phí những mẫu tranh chuẩn xác nhất. Bên cạnh đó, tôi cũng muốn có sự phá cách để mang lại hơi thở, diện mạo mới cho dòng tranh này. Chính vì lẽ đó, chúng tôi muốn đánh thức khả năng sáng tạo, ứng dụng nét đẹp văn hóa dân gian của nhiều ngành nghề để cho ra đời thêm những sản phẩm mới, đa dạng về mẫu mã, chủng loại, nhằm đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng”.

Bài và ảnh: NHẬT MINH