Trong dòng chảy văn hóa, người Hà Nội đang cố gắng gạn đục khơi trong, kiên trì thu nạp và dung hòa giữa cái cũ và cái mới, giữ gìn tác phong, lề lối, cách nghĩ hiện đại bên cạnh nền nếp ứng xử của người Kẻ Chợ xưa. Đây là một trong những vấn đề nhiều đại biểu, nhà nghiên cứu về Hà Nội quan tâm, thảo luận tại Hội thảo “Phát triển văn hóa, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh đến năm 2025, tầm nhìn 2030” vừa diễn ra tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám.  

leftcenterrightdel
Không gian trưng bày nét văn hóa truyền thống tại Hồ Văn vào dịp Tết Nguyên đán 2019.

"Cả nước vì Hà Nội, Hà Nội vì cả nước"

PGS,TS Phạm Quang Long, nguyên Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Hà Nội cho rằng:  Nhiều nhà nghiên cứu đã tổng kết, Hà Nội phải là nơi hội tụ, kết tinh những giá trị về con người, văn hóa của mọi vùng miền và nhân loại rồi lan tỏa những giá trị ấy ra đời sống xã hội trong cả nước. Nhiệm vụ này không tỉnh, thành nào có thể làm thay Hà Nội và vì thế nó đặt ra cho Hà Nội nhiệm vụ phải tìm ra được những con đường đến đích sớm nhất, đáp ứng được yêu cầu của cả nước.

Đề cập đến vấn đề “bồi dưỡng và phát huy những phẩm chất tốt đẹp của người Hà Nội”, PGS,TS Nguyễn Thành Công, nguyên Phó Viện trưởng, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội và TS Vũ Thúy Anh, Trưởng phòng Nghiên cứu Văn hóa-Xã hội, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho rằng: Với bề dày truyền thống nghìn năm văn hiến và anh hùng, Hà Nội là nơi hội tụ, giao thoa, chắt lọc và lan tỏa các giá trị văn hóa của dân tộc, kiến tạo văn hóa người Hà Nội được biểu hiện qua nếp sống, lối ứng xử hài hòa với môi trường tự nhiên và xã hội. Những phẩm chất tốt đẹp đó tạo nên nội lực phát triển mạnh mẽ của Thủ đô trong suốt chiều dài lịch sử. Trong bối cảnh đô thị hóa, hội nhập quốc tế mạnh mẽ hiện nay, vấn đề bồi dưỡng và phát huy những phẩm chất tốt đẹp của con người Thủ đô đặt ra nhiều thách thức. Nói đến phẩm chất, nhân cách người Thăng Long - Hà Nội, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra 8 giá trị truyền thống tiêu biểu như: Chất trí tuệ, hàn lâm, văn hiến; Chất tài hoa, tài tử; Chất hào hoa, phong nhã, kẻ sĩ; Giàu nghĩa khí, có khí phách; Lòng nhân ái, chuộng hoà bình, tính hoà đồng; Tính chừng mực, vừa phải; Lao động cần cù, bền bỉ, sáng tạo; Thanh lịch, văn minh.

leftcenterrightdel
Viết thư pháp, nét đẹp văn hóa đầu Xuân mới của người Hà Nội.

Tại hội thảo, một số đại biểu cho rằng, ý thức giữ gìn vệ sinh, mỹ quan môi trường, tác phong văn minh lịch sự nơi công cộng ở Hà Nội hiện nay còn kém. Ngoài ra, việc phát triển các khu đô thị, khu chung cư mới chỉ được quan tâm tới các yêu cầu thiết yếu về vật chất. Vấn đề văn hóa ứng xử chung cư hiện nay vẫn đang là một khoảng trống, cần có sự quan tâm để có cái nhìn đúng đắn với đời sống của cư dân đô thị hiện đại.

TS Phan Đăng Long, Phó chủ tịch Hội Sử học Hà Nội cho biết: Để hiện thực hóa việc xây dựng văn hóa, con người đáp ứng phát triển bền vững, ngoài nội dung, giải pháp, phương hướng nhiệm vụ Thành phố đã xác định và tổ chức thực hiện. Chúng tôi cho rằng cần chú ý một số nội dung, giải pháp cụ thể trong đặc điểm, điều kiện của nền kinh tế thị trường. Có thể thấy đây rất là một đặc điểm hết sức quan trọng, nó chi phối không chỉ cách thức, giải pháp hoạt động mà còn chi phối cả hình thức, nội dung của quá trình xây dựng văn hóa ở Thủ đô. Sự tác động mạnh mẽ từ tính chất kinh tế thị trường không chỉ trong lĩnh vực kinh tế, nó còn chi phối vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội. Chỉ khi thấy hết đặc điểm đó, chúng ta mới có thể nhận diện được những vấn đề đặt ra cho quá trình xây dựng văn hóa Hà Nội hiện nay. 

GS,TS Trương Quốc Bình, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cho biết: Kho tàng di sản văn hoá của Hà Nội là hết sức phong phú, đa dạng bao gồm các di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, ngưng đọng những dấu ấn quan trọng, thể hiện truyền thống và bản sắc văn hoá của người Hà Nội.

Sau 11 năm mở rộng địa giới, văn hóa Thủ đô đã có bước phát triển mới đáng tự hào. Những kết quả và thành tựu to lớn bước đầu đạt được thể hiện tình cảm và trách nhiệm của Thủ đô trước gửi gắm tin yêu của đất nước; là niềm vui chung của tinh thần "Cả nước vì Hà Nội, Hà Nội vì cả nước".

Hà Nội thanh lịch, văn minh gắn với sự phát triển của thực tiễn

Theo TS Nguyễn Văn Phong, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo Thành uỷ Hà Nội, bên cạnh những thành tựu đạt được, con đường phát triển văn hóa của mảnh đất nghìn năm văn hiến còn gặp không ít những vấn đề khó khăn, thách thức. Phong trào xây dựng đời sống văn hóa cơ sở phát triển chưa đều, thiếu quan tâm đến khu vực kinh tế ngoài nhà nước. Hoạt động phong trào có nơi, có lúc còn nặng về hình thức, chạy theo thành tích, chưa quan tâm thực sự đến chất lượng. Việc xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh chưa tương xứng với yêu cầu phát triển của Thủ đô, chưa hình thành được hệ giá trị nhân cách với các chuẩn mực rõ ràng về đạo đức, lối sống của người Hà Nội, chưa tạo được chuyển biến rõ nét về văn hóa ứng xử của người dân. Quy tắc ứng xử đã được Thành phố đi vào triển khai thực hiện được 2 năm nhưng vẫn còn những vi phạm của cán bộ, công chức trong ứng xử với đồng nghiệp và nhân dân gây bức xúc trong dư luận. Ứng xử của một bộ phận người dân trong gia đình và nơi công cộng chưa có chuyển biến tích cực. Ngoài ra, việc giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa cho tầng lớp thanh thiếu niên chưa được quan tâm đúng mức. Nguồn vốn đầu tư cho lĩnh vực văn hóa Hà Nội có tăng lên qua các năm, nhưng chưa tương xứng với vị thế và tiềm năng văn hóa của Thủ đô, chưa đáp ứng được chỉ tiêu phát triển của ngành văn hóa, cũng như còn thấp so với đầu tư trong lĩnh vực kinh tế và một số lĩnh vực khác.

PGS,TS Nguyễn Chí Mỳ, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Hà Nội cho rằng: Tinh thần tự hào và ý thức bảo vệ, phát huy những giá trị của Thăng Long Hà Nội vẫn là nguồn mạch, sức sống bất tận trong tâm hồn các thế hệ người Hà Nội. Tuy vậy, cuộc sống người Hà Nội hiện nay cũng đang bộc lộ không ít những hiện tượng tiêu cực xung quanh chuyện văn hóa và con người. Vì vậy vấn đề tiếp tục xây dựng người Hà Nội thanh lịch văn minh là việc làm vô cùng quan trọng. Việc xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh không tách rời việc nâng cao năng lực lãnh đạo và quản lý Thủ Đô Hà Nội, phát triển văn hóa, hoàn thiện nhân cách người Hà Nội thanh lịch – văn minh gắn với sự phát triển của thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng, yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

GS, TS Lê Hồng Lý, Viện Nghiên cứu văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam cho rằng, giao thoa thanh lịch truyền thống với văn minh hiện đại trong nếp sống người Hà Nội hôm nay là việc tất yếu của quá trình phát triển của Thủ đô. Vấn đề là làm gì thì làm cuối cùng nó phải đi vào nếp sống, nếp suy nghĩ của từng người dân trên mỗi cương vị của họ. Là người buôn bán thì nếp thanh lịch đó ở lời chào hỏi khách mua, thái độ niềm nở, giới thiệu mặt hàng cho họ một cách chu đáo và thân thiện, nhiệt tình, chân thật, bán đúng giá, không giả dối, bán hàng rởm... Có như vậy mới tạo được niềm tin, chữ tín cho khách và mới hy vọng họ quay lại.

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa, xu thế hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường cùng với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang đặt ra những yêu cầu mới. Đây là thời điểm cực kỳ quan trọng đòi hỏi mỗi người Hà Nội phải tự nhìn nhận bản thân mình, tự khẳng định những giá trị trường tồn, cùng những hạn chế do lịch sử để lại. Chỉ trên cơ sở đó có khả năng xây dựng những con người Hà Nội thanh lịch, văn minh, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

Bài, ảnh: KHÁNH HUYỀN