Làng La Khê được hình thành từ thế kỷ thứ 5, ban đầu làng tên là La Ninh. “La” là lụa. “Ninh” là sự thịnh vượng, lâu bền. Đến thế kỷ 15, làng La Ninh đổi tên thành La Khê, tức “làng dệt lụa bên dòng sông nhỏ”. Theo sự biến thiên của lịch sử, đến đầu thế kỷ 19, làng La Khê cùng với các làng La Nội, Ỷ La, La Tinh, Yên Lộ, Nghĩa Lộ, vốn đều thuộc tổng La Nội, huyện Từ Liêm, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Tới năm 1831, làng La Khê cùng cả tổng La Nội được chuyển về thuộc huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội.

Nghề dệt lụa của làng bắt đầu “lên hương” vào năm 1823. Khi đó, triều đình nhà Nguyễn ra sắc lệnh lập La Khê thành một xưởng dệt cho kinh thành Huế, đồng thời cho trai tráng của làng được miễn đi lính để tập trung cho việc phát triển làng nghề.

leftcenterrightdel
Anh Lê Đăng Toản quyết tâm giữ lấy nghề dệt lụa truyền thống. Ảnh: MINH BẮC.

Vào đời vua Minh Mạng, có viên cai đội mãn hạn lính, họ Trần tên Quý, tìm thấy được mảnh gấm nước ngoài dệt tinh xảo, liền mày mò nghiên cứu, hiểu được cách thức trong cách dệt gấm vóc của nước ngoài, bèn cùng một số thợ bạn trong làng cải tiến việc dệt gấm vóc, và cuối cùng nhóm thợ làng La Khê đã dệt được một tấm gấm tinh xảo không kém tấm gấm mẫu. Từ đó, làng La Khê có thêm nghề dệt gấm, Trần Quý thành ông tổ dệt gấm của làng.

Sau năm 1954, do ảnh hưởng của chiến tranh, nghề dệt the lụa tạm lắng, người dân làng La Khê quay sang dệt vải bông, khăn mặt, thảm đay... phục vụ sinh hoạt trong thời kỳ chiến tranh. Đất nước thống nhất, làng nghề La Khê cũng trải qua một thời gian dài yên tiếng khung cửi. Phải đến năm 2002, làng nghề được khôi phục, nhiều nghệ nhân mày mò cùng con cháu để giữ lấy nghề truyền thống.

Đến nay, những người thợ dệt the, lụa La Khê đã sáng tạo ra hơn 20 mẫu hoa văn để dệt thành những tấm vải the hoa, trong đó có những mẫu hoa văn cầu kỳ, với họa tiết cách điệu những hình tượng văn hóa dân gian như “tứ linh” (long, ly, quy, phượng), “tứ quý” (tùng, cúc, trúc, mai) hay hình song hạc, mây trời, hoa sen, chữ thọ...

Từ đầu năm đến giờ, do ảnh hưởng của dịch Covid-19, nên làng nghề La Khê hoạt động cầm chừng. Anh Lê Đăng Toản (xóm Vườn Rõi, tổ dân phố 3, phường La Khê) cho tôi hay: “Mấy tháng nay xưởng dệt lụa của gia đình hoạt động cho có. Tôi cho mấy người thợ tạm nghỉ, đợi khi nào hết dịch thì tính tiếp chứ con cháu nào ai dám bỏ nghề của cha ông. Với lại, dệt the, lụa cho thu nhập tốt”.

Khác biệt của làng lụa La Khê với làng lụa Vạn Phúc ở chỗ, làng La Khê xưa chuyên nghề dệt sa màu và các thứ lụa bạch, lụa vân; còn làng Vạn Phúc thì nổi tiếng với thứ lụa gấm lâu đời. The lụa La Khê từ lâu đã nổi tiếng nhờ chất vải mỏng, mềm mại, mát rượi, không rạn, không nhăn.

MINH NHI