Hình ảnh những vườn bưởi Diễn bạt ngàn đã trở nên quen thuộc tại các vùng đất Phú Diễn, Hoài Đức, Minh Khai, Cát Quế... (Hà Nội). Hầu hết các gia đình ở đây đều trồng một vài gốc, thậm chí hàng chục gốc bưởi Diễn trên đất vườn. Đan xen những khoảng đất trống bên cạnh đường làng, ngõ xóm, sân trường… đều được phủ kín bằng những gốc bưởi Diễn trĩu quả.
Ông Nguyễn Đình Lập, chủ vườn bưởi tại đường Phú Minh, tổ dân phố Văn Trì 1, xã Minh Khai, huyện Hoài Đức cho biết: “Gia đình tôi trước đây chỉ quen trồng lúa, trồng rau, sau đó thấy nhiều người trồng bưởi Diễn đem lại hiệu quả kinh tế cao nên chuyển đổi trồng theo. Đến nay, gia đình tôi đã trồng bưởi Diễn được hơn 30 năm”. Ban đầu ông Lập trồng bưởi Diễn chủ yếu để phục vụ nhu cầu của gia đình. Khoảng hơn 20 năm trở lại đây, bưởi Diễn trở thành loại quả đặc sản nức tiếng cả nước nên gia đình ông Lập tăng số lượng trồng lên hơn 100 gốc để bán ra thị trường.
Theo những người trồng bưởi lâu năm ở xã Phú Diễn, trong khi các loại bưởi lai thường có quanh năm thì bưởi Diễn chỉ có một vụ duy nhất, thu hoạch vào cuối tháng 11. Để thu hoạch được vụ bưởi chất lượng cao, thơm ngon đòi hỏi rất nhiều công đoạn, giai đoạn nào cũng kỳ công đòi hỏi kỹ thuật riêng. Trước tiên người trồng phải cẩn thận, tỉ mỉ nâng niu chăm sóc từ khi hoa đơm nụ, kết trái đến khi thu hoạch sao cho có trái ngọt và năng suất cao. Rồi khâu bón phân cũng phải chú ý thời gian chia thành ba kỳ trong năm. Lần đầu bón thúc hoa vào tháng 2, bón thời điểm này, giúp cây chắc khỏe, sung sức. Tiếp đến tháng 4-5, bón thúc quả, bón lúc này kích thích cây phát tiết chất dinh dưỡng tốt nhất ra quả. Cuối cùng là bón sau thu hoạch vào tháng 11-12, gọi là bón dưỡng để cây hồi phục sau một thời gian dài cung cấp chất dinh dưỡng nuôi quả và vượt qua mùa đông giá lạnh.
Ông Mai Phúc Hải, chủ vườn bưởi tại xã Cát Quế, huyện Hoài Đức, chia sẻ: “Quá trình trồng bưởi Diễn cũng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt thời tiết đóng vai trò vô cùng quan trọng. Nếu thời tiết hay mưa cũng gây khó khăn làm rụng hoa bưởi, khiến cho năng suất bưởi giảm đáng kể. Thời tiết nắng là điều kiện phù hợp để bưởi đậu quả. Vì mưa ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn, thừa nước bưởi dễ bị úng, chất lượng quả không cao”.
Bưởi sau khi ngắt xuống nên để xuống nước, ăn sẽ ngọt đậm vị hơn và múi bưởi căng mọng. Bưởi để lâu, vỏ bị khô quắt lại nhưng múi bưởi bên trong vẫn vàng ươm, ngọt lịm, mùi thơm dịu ngây ngất lòng người.
Cách chọn bưởi Diễn cũng khá khéo, đòi hỏi con mắt tinh tường của người sành thưởng thức. Chị Vũ Minh Hằng, thương lái lâu năm cho rằng: “Để chọn bưởi Diễn ngon, không nên chọn những quả bưởi to quá. Bởi bưởi to là do cây mới cho trái, không phải cây bưởi lâu năm. Bưởi Diễn ngon là những quả to vừa phải, căng tròn, vỏ vàng, không sần sùi và cầm chắc tay. Bưởi Diễn có thể để được cả năm và muốn bảo quản được lâu nên bôi vôi vào cuống bưởi, để ở những khu vực khô ráo, thoáng mát. Sau khoảng 1-2 tuần, lật bưởi úp xuống để cho bưởi xuống nước sẽ có vị ngọt đậm đà hơn”.
Sau nhiều năm chuyển đổi, nghề trồng bưởi Diễn đã biến một vùng đất nghèo, quanh năm sinh sống dựa vào nông nghiệp trở thành một trong những vùng chuyên canh lớn nhất Hà Thành. Cũng từ những gốc bưởi Diễn, cuộc sống của người dân ngày càng được cải thiện. Hình ảnh những vườn bưởi rộng hàng trăm ha, những khu chuyên canh san sát đã trở thành mô hình kinh tế điển hình vươn lên làm giàu.
Chính từ hương vị đặc biệt được tạo nên từ cách chăm sóc kỹ lưỡng, công phu nên bưởi Diễn có giá khá cao so với các loại bưởi khác trên trên thị trường. Đối với bưởi Diễn từ cây trồng lâu năm (từ 25 năm trở lên) có giá bán lên tới 80.000 đồng/quả. Bưởi thu hoạch từ cây mới bói hoặc trồng được ít năm, giá bán rẻ hơn, khoảng 25.000 đến 30.000 đồng/ quả.
Theo ông Mai Phúc Hải, chủ vườn bưởi tại xã Cát Quế, huyện Hoài Đức, hiện nay tại các địa điểm như Phú Diễn, Hoài Đức, Từ Liêm được coi là “quê hương của bưởi Diễn”, không chỉ phong phú về chủng loại, mà hương vị bưởi còn được nhiều người ưa thích. Bình quân, mỗi ha diện tích trồng bưởi cho thu hoạch khoảng vài trăm triệu đồng mỗi năm. Hình ảnh thương lái xếp hàng mua, từng đoàn xe nối tiếp nhau chở bưởi Diễn đi phân phối tại các chợ lớn, điểm bán… đã trở nên quen thuộc với người dân nơi đây, đặc biệt là mỗi độ tết đến, Xuân về.
“Do đặc thù về thổ nhưỡng, cũng như bí quyết chăm sóc riêng nên chỉ ở tại đất Phú Diễn, Hoài Đức, Từ Liêm trồng mới được loại bưởi Diễn có vị ngọt thanh mát và vị thơm riêng không đâu có được. Vì vậy bưởi Diễn ở những nơi này được rất nhiều người ưa thích. Đặc biệt, mỗi khi vào vụ, người mua thường đặt từ rất sớm nếu không sẽ không còn bưởi để mua”, chị Nguyễn Thị Thủy, chủ cửa hàng hoa quả tại chợ Cầu Diễn cho biết.
Trong mâm ngũ quả ngày Tết thường không thể thiếu quả bưởi. Ý thức được điều này nên người dân địa phương luôn cố gắng giữ và phát triển hương vị đặc sắc của bưởi Diễn để mỗi khi nhắc đến Phú Diễn, Hoài Đức, Từ Liêm, du khách sẽ nhớ đến thứ quả độc đáo mang đậm hương vị của mảnh đất ven đô.
Bài, ảnh: LAN ANH