Tảo Sách cũng là một ngôi chùa như vậy, nơi đây không chỉ gìn giữ được không gian trang nghiêm Phật đài, mà còn được nhiều thi sĩ và cả những người đi lễ chùa ví như chốn bồng lai tiên cảnh.
Có hướng nhìn thẳng ra hồ Tây, chùa Tảo Sách tọa lạc trên đường Lạc Long Quân, thuộc địa phận phường Nhật Tân, quê hương của hoa đào, hoa sen, nơi được ngưỡng mộ là cảnh tiên đất Phật với đào trên sen dưới. Cảnh quan chùa Tảo Sách cũng được ví như chốn bồng lai tiên cảnh.
Nằm trong quần thể chùa, đình, phủ, miếu nổi tiếng ven Hồ Tây, ngôi cổ tự này được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia vào năm 1993. Chùa được biết đến với các tên gọi: Linh Sơn Tự, Tảo Sách và Tào Sách. Trong đó, "Tảo Sách" dịch chữ Hán có nghĩa là "đọc sách dưới ánh ban mai", còn "Tào Sách" mang ý nghĩa "chùa thuộc phái Tào động". Chùa Tảo Sách cũng là một trong số ít ngôi chùa thờ Phật theo phái Tào Động, khởi nguồn từ Thiền sư Thủy Nguyệt, Trưởng môn phái Tào Động truyền thụ đệ tử trụ trì các chùa quanh Hồ Tây. Đến nay, cả hai cái tên này vẫn cùng nhau hiện hữu, tùy thuộc vào nhận thức cũng như tập quán của người gọi.
Trải qua thời gian cùng những thăng trầm lịch sử, ngôi chùa không tránh được sự tàn phá của thiên nhiên, chiến tranh, và mới đây nhất là lần hỏa hoạn xảy ra đầu năm 2011. Trận hỏa hoạn thiêu rụi toàn bộ diện tích 150m2 nhà tam bảo. Rất may là nhiều tượng thờ đã kịp thời được di chuyển ra ngoài. Không lâu sau đó, ngôi chùa được tu bổ, phục dựng trên cơ sở tôn trọng kiến trúc nguyên bản để tránh làm mất giá trị di tích.
Kiến trúc chùa mang đậm phong cách dân gian với các công trình được đánh giá là có bố cục hài hòa, ăn nhập với cảnh quan thiên nhiên: cổng tam quan, nhà tam bảo, đài kỷ niệm, nhà thờ mẫu, thờ tổ, khu vực nhà khách,... Chùa có kết cấu chữ đinh, với chính điện (còn gọi là thượng điện) - nơi đặt bàn thờ Phật - nối thẳng góc với tiền đường phía trước. Đại hùng bảo điện được bài trí theo bố cục phổ biến của chùa ở vùng đồng bằng châu thổ Bắc Bộ, nơi triết lý vô thường thể hiện rõ nét, đó là vạn vật luôn biến đổi, mọi không gian và thời gian bao gồm quá khứ, hiện tại và tương lai, trong Phật giáo gọi là tam thiên thế giới gồm trang nghiêm đại kiếp (quá khứ), hiền đại kiếp (hiện tại) và tinh tú đại kiếp (tương lai). Triết lý này được biểu hiện qua bộ tượng Tam thế phật và việc bố trí tượng thờ theo hàng dọc gồm tượng Di Đà tam tôn (quá khứ), cửu long,… Các bức tượng ở đây đều được làm bằng gỗ, không sơn son thếp vàng. Trong đó, ba bức tượng tam thế nằm trong số di vật quý còn được lưu giữ của chùa, được làm từ nửa cuối thế kỷ 18, thể hiện đặc trưng phong cách nghệ thuật thời kỳ này.
Cổng tam quan, Gác chuông được phục dựng từ năm 2004 với những hàng cột đá, mái cong tám đỉnh, trang trí họa tiết rồng. Mới đây, chùa xây dựng thêm một tam quan hướng nhìn thẳng ra Hồ Tây. Như vậy, chùa Tảo Sách trở thành ngôi chùa có hai hướng - 1 hướng Đông Nam và 1 hướng là Tây Bắc nhìn vào.
Khuôn viên rộng lớn, cảnh quan thơ mộng, trước mặt là hồ Tây lộng gió khiến bất cứ ai bước chân tới nơi đây đều cảm giác như lạc vào chốn bồng lai, phong cảnh hữu tình khiến lòng người như tĩnh lại, bình yên sau những bộn bề của cuộc sống.
Có thể nhận thấy, vùng ven hồ Tây có hàng chục ngôi chùa cổ, nhưng chùa Tảo Sách vẫn mang những nét riêng, đó chính là điểm thu hút khách thập phương đến lễ Phật và vãn cảnh chùa.
Bài, ảnh: QUỲNH TRANG