Phóng viên (PV): Nghề thêu truyền thống là niềm tự hào của “đất trăm nghề” Thường Tín. Ông có thể chia sẻ về điều này?
NNND Nguyễn Quốc Sự: Thường Tín từ xưa được mệnh danh là “đất trăm nghề”. Trong đó nghề thêu truyền thống có lịch sử tồn tại mấy trăm năm nay. Cụ tổ nghề Lê Công Hành sau khi đi sứ Trung Quốc về đã truyền nghề thêu cho nhân dân các thôn Vũ Lăng (nay là Khoái Nội), Quất Động, Tam Xá, Hướng Dương, Hương Giai. Sau này, nhân dân nhớ ơn lập đền thờ tổ nghề gọi là đền Ngũ Xã. Từ cái nôi làng nghề ở Thường Tín, nghề thêu đã phát triển và có mặt ở khắp nơi trên cả nước, sản phẩm được ứng dụng rất nhiều trong đời sống. Người thợ thêu chúng tôi luôn tự hào về nghề truyền thống lâu đời, nắm được nhiều kỹ thuật thêu tay tinh xảo. Gọi là nghề thủ công nhưng sản phẩm tạo ra thật sự là những tác phẩm nghệ thuật. Chỉ từ những sợi chỉ mảnh mai, cây kim nhỏ bé, tấm vải đơn sơ nhưng qua đôi bàn tay khéo léo, sự sáng tạo của người thợ đã làm nên những tác phẩm mang đậm hồn quê đất Việt. Trước đây có nghệ nhân được mời vào Huế thêu hoàng bào cho Vua Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương. Có bức tranh thêu chân dung nhà vua Thái Lan được hoàng gia nước bạn mua lại. Hiện nay, tranh thêu Thường Tín đã có mặt ở nhiều nước trên thế giới, trong đó có những thị trường khắt khe, như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Mỹ...
    |
 |
| Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Quốc Sự. |
PV: Trong nền kinh tế thị trường, theo ông làm thế nào để bảo đảm thu nhập cho người thợ thêu nhưng vẫn giữ được giá trị nghệ thuật trong từng sản phẩm truyền thống?
NNND Nguyễn Quốc Sự: Tôi cho rằng, phải luôn cân bằng hai vấn đề trên, không vì lợi nhuận mà thêu rối, làm ẩu. Trước sự canh tranh của nhiều sản phẩm trang trí hiện nay, những bức tranh thêu làm theo kiểu “hàng chợ”, chạy theo số lượng sẽ nhanh chóng lỗi thời, không đáp ứng được nhu cầu thưởng thức ngày càng cao của khách hàng. Thế nên, chúng tôi yêu cầu người thợ thêu phải luôn sáng tạo, coi mỗi sản phẩm là một tác phẩm nghệ thuật. Như vậy tranh thêu tay mới tạo nên uy tín thương hiệu riêng để đẩy lùi các hàng kém chất lượng, tạo chỗ đứng trên thị trường. Khi đó, khách sẽ tự tìm đến với mình. Chính lợi ích thu lại từ chất lượng sản phẩm sẽ bảo đảm thu nhập cho người thợ thủ công, nhờ đó mà họ yên tâm lao động sáng tạo.
PV: Những thách thức mà nghề thêu truyền thống hiện nay phải đối mặt là gì, thưa ông?
NNND Nguyễn Quốc Sự: Bao giờ cũng vậy, cuộc sống con người cần những nhu cầu sinh hoạt thiết yếu trước, sau mới nghĩ đến việc thưởng thức nghệ thuật. Trong điều kiện kinh tế-xã hội có nhiều biến động, hoạt động du lịch dịch vụ trầm lắng, tranh thêu không phải là sản phẩm hút khách. Thế nên, thị trường tiêu thụ là điều khó khăn nhất hiện nay. Hầu hết các xưởng tranh thêu phải chật vật tìm đầu ra cho sản phẩm. Một số cơ sở tranh thêu truyền thống không đủ sức cạnh tranh đã chuyển đổi sang kinh doanh lĩnh vực khác, số còn lại hoạt động ở mức cầm chừng. Thu nhập từ nghề thêu chỉ ở mức trung bình trong điều kiện sinh hoạt ở nông thôn nên nhiều người đã bỏ nghề để kiếm việc làm tại các khu công nghiệp. Trong khi đó, những thợ có tay nghề cao ngày một ít đi, còn lớp trẻ ở địa phương thì không mặn mà lắm với nghề thêu tay.
|
 |
| Thợ thêu làng nghề Khoái Nội tạo ra nhiều sản phẩm truyền thống có giá trị. |
PV: Hơn 60 năm gắn bó với nghề thêu, chứng kiến nhiều bước thăng trầm, theo ông, làm thế nào để “giữ lửa” làng nghề truyền thống trong xã hội hiện đại?
NNND Nguyễn Quốc Sự: Cũng giống thời bao cấp gặp rất nhiều khó khăn, những ai thực sự yêu mến, gắn bó với nghề thì mới trụ vững, vượt qua. Hiện nay, mặc dù có nhiều thách thức nhưng việc nỗ lực đổi mới trong quy trình tạo ra sản phẩm và tiêu thụ là cơ sở để giữ vững, phát triển thương hiệu làng nghề. Theo đó, yếu tố chất lượng phải được quan tâm đầu tiên. Các cơ sở sản xuất cần chú trọng việc sử dụng nguyên liệu như vải, chỉ thêu; đồng thời, mẫu mã sản phẩm phải luôn được cải tiến, đa dạng. Tranh thêu không nên bó hẹp trong các đề tài truyền thống, như: Tùng-cúc-trúc-mai, rồng phượng, hoa lá... mà cần đa dạng các chủ đề, phù hợp với việc trang trí trong không gian hiện đại. Có chất lượng sản phẩm tốt, công tác giới thiệu, quảng bá phải được đẩy mạnh hơn nữa. Thực tế hiện nay, các cơ sở tranh thêu tay đã chủ động ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh, làm tốt công tác quảng bá, kết nối với khách hàng trong và ngoài nước thông qua các website, mạng xã hội... Hội Nghề thêu truyền thống huyện Thường Tín đóng vai trò kết nối các cơ sở sản xuất, giúp mở lớp đào tạo nghề thêu, khuyến khích con em địa phương học nghề, làm nghề, tạo điều kiện cho họ mang hàng về làm tại nhà trong thời gian nông nhàn, đồng thời phát huy tốt vai trò của những thợ có tay nghề để họ gắn bó lâu dài với nghề. Địa phương có chính sách khuyến khích phát triển du lịch làng nghề nhằm phát huy giá trị kinh tế, văn hóa, lịch sử, thu hút nhiều du khách đến tham quan, mở ra hướng đi mới cho làng nghề thêu truyền thống.
PV: Trân trọng cảm ơn ông!
VŨ DUY (thực hiện)