Ở Hà Nội, hỏi ở đâu có nón lá đẹp người ta sẽ chỉ ngay tới làng Chuông (xã Phương Trung, huyện Thanh Oai). Chẳng biết nghề làm nón có từ bao giờ, nhưng theo lời kể của các cụ già trong làng thì những chiếc nón đầu tiên được làm là để dâng lên hoàng hậu, công chúa thời phong kiến. Sau này, chiếc nón lá trở nên gần gũi hơn với đời sống của người dân, theo đó nghề làm nón ở làng cũng nở rộ và mang đến nguồn thu nhập bền vững cho nhiều gia đình.
Tuy nhiên, những năm gần đây, sự phát triển của nhiều xu hướng thời trang đã làm vai trò của chiếc nón lá dần trở nên mờ nhạt, người ta chỉ còn thấy nón lá xuất hiện chủ yếu ở nông thôn và những vùng ngoại ô. Làm sao để khôi phục lại thời hưng thịnh của một làng nghề nổi tiếng, làm sao để phát huy giá trị văn hóa – kinh tế của chiếc nón quê hương… đó là trăn trở của những nghệ nhân làm nghề tại làng Chuông. Không dừng lại ở suy nghĩ, họ bắt tay vào thử nghiệm và làm mới cho đứa con tinh thần của mình, và thế là sản phẩm nón lụa ra đời.
    |
 |
|
Những chiếc nón lụa tí hon là vật trang trí được nhiều khách du lịch ưa thích. |
Bên trong vẫn là chiếc nón lá làng Chuông bình dị, đoan trang nhưng bên ngoài lại được phủ thêm một lớp vải lụa yêu kiều, duyên dáng. Lớp “áo” được nghệ nhân lựa chọn là dòng lụa nức tiếng gần xa – lụa Vạn Phúc. Những tấm lụa được dệt bằng tơ tằm tự nhiên vừa mềm mượt, óng ả, lại đa dạng về màu sắc, hoa văn từ hình cúc, phượng, đào, mai đến các linh vật. Sự kết hợp độc đáo ấy đã mang đến một diện mạo hoàn toàn mới cho chiếc nón làng Chuông.
Cô Lê Thị Phương, truyền nhân đời thứ sáu trong một gia đình làm nón tại làng Chuông chia sẻ: “Sản phẩm này đặc biệt được khách du lịch nước ngoài ưa chuộng vì nó mới lạ và kết hợp với áo dài rất đẹp. Tuy nhiên, để làm ra một chiếc nón lụa thì thời gian, công sức bỏ ra cũng nhiều hơn, khó khăn nhất là công đoạn cố định lụa trên nón, đường chỉ khâu phải đều, phải chặt, phải đẹp, nếu không khi hoàn thiện nón sẽ rất mất thẩm mỹ. Vì vậy, trong làng, nhà nào cũng có người biết làm nón lá nhưng số người biết làm nón lụa thì chỉ đếm được trên đầu ngón tay”.
Cô Phương cũng cho biết thêm, với nón lá, một người có thể làm được một đến hai chiếc mỗi ngày nhưng với nón lụa thì nhanh nhất cũng phải hai, ba ngày mới làm xong. Nón có nhiều kích cỡ từ nhỏ đến lớn phù hợp với mọi vóc dáng, lứa tuổi. Nếu như với sản phẩm nón lá thường được làm số lượng lớn để bán buôn thì với nón lụa, gia đình cô chỉ làm dư ra vài chiếc để giới thiệu, còn lại chủ yếu là làm theo đơn đặt hàng vì mẫu mã của lụa còn phụ thuộc vào thị hiếu của khách hàng.
|
|
 |
|
Nghệ nhân Lê Thị Phương tỉ mỉ trong từng công đoạn làm nón. |
Chị Hoa, con gái cô Phương cũng hào hứng chia sẻ: “Nón lụa đã được làm từ vài năm trước, tuy nhiên số lượng không nhiều nên chưa được đông đảo khách biết tới. Vì vậy, tôi đã thử đăng tải và giới thiệu sản phẩm này trên các trang mạng xã hội, thật bất ngờ, rất nhiều khách du lịch, trong đó có cả đoàn khách quốc tế rất hào hứng và bày tỏ mong muốn về làng Chuông để chiêm ngưỡng và trải nghiệm làm sản phẩm”.
Hiện nay, nón lụa cũng được bày bán ở nhiều cửa hàng tại làng Lụa Vạn Phúc, khách khi tới xem lụa còn có thêm nhiều lựa chọn khác như áo dài lụa, nón lụa, các vật trang trí thủ công bằng lụa… Đặc biệt, làng Lụa Vạn Phúc cách trung tâm thành phố không xa lại được quy hoạch để phát triển du lịch nên việc giới thiệu và quảng bá sản phẩm lại càng thuận lợi.
Chị Bích Hằng, chủ một cửa hàng lụa tại Vạn Phúc cho biết: “Nhiều khách hàng khi tới chọn vải để may áo dài rất tò mò về sản phẩm nón lụa và có nhu cầu đặt vải làm nón cùng màu với áo dài. Với những đơn đặt của khách, chúng tôi sẽ gửi vải về làng Chuông để các nghệ nhân thiết kế”. Được biết, mỗi chiếc nón lụa tùy kích cỡ sẽ có giá cả dao động từ 150.000 đến 300.000 nghìn đồng, cao gấp năm, sáu lần nón lá thông thường nhưng vẫn được du khách quan tâm và chọn mua làm quà lưu niệm và tặng cho bạn bè, người thân.
Mang trong mình sứ mệnh gìn giữ và phát huy truyền thống của làng nghề, những nghệ nhân của Thủ đô đang nỗ lực mỗi ngày để đưa sản phẩm quê hương đồng hành cùng sự phát triển của thời đại, chiếc nón lụa kết hợp từ tinh hoa của hai làng nghề là minh chứng cho điều đó. Không còn là chiếc nón đơn sơ của các bà, các mẹ, nón lụa thực sự là một tác phẩm nghệ thuật, một phụ kiện thời trang vừa tinh tế, hiện đại nhưng vẫn toát lên nét đẹp văn hóa dân tộc.
Bài và ảnh: LƯU PHƯƠNG ANH