Người “hồi sinh” những chiếc quạt cổ

Nhắc đến quạt cổ, những người sành chơi quạt đất Hà Thành không ai không biết đến ông, bởi ông Phúc một người thợ tài năng, có khả năng “hồi sinh” rất nhiều dòng quạt cổ hiện có ở Việt Nam và sở hữu một số lượng quạt khổng lồ được Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam ghi nhận. Hiện ông Phúc đã mất, người con trai của ông là anh Trần Hồng Đức tiếp tục nối nghiệp cha “thổi hồn” vào những chiếc quạt cổ, mang đến cho những người yêu quạt cổ cơ hội chiêm ngưỡng và sở hữu những chiếc quạt đầy tinh tế.

Ông Trần Công Phúc.

Năm 1958 khi mới 17 tuổi, ông Phúc vào làm việc tại Nhà máy xe lửa Gia Lâm và bắt đầu bằng nghề thợ hàn áp lực. Vốn sinh ra trong gia đình truyền thống hiếu học, năm 1963 ông theo học tại Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Đang học dở dang năm thứ tư, theo tiếng gọi của Tổ quốc, ông Phúc tạm nghỉ học vào miền Trung tham gia sửa chữa, khôi phục lại tuyến đường sắt Bắc Nam bị địch phá hoại, phục vụ công cuộc giải phóng miền Nam.

Bìa cuốn sách viết về ông Trần Công Phúc.

Từ nhỏ, ông Phúc đã sớm được tiếp cận với những chiếc quạt cổ do người pháp mang tới Việt Nam của các hãng như Marelli, Emi, Eole ….. Sau này khi tiếp xúc với nền văn hóa phương Tây tại giảng đường đại học, hiểu được nguồn gốc và lịch sử những chiếc quạt cổ hiện có tại Việt Nam, với tố chất là thợ cơ khí, thợ điện lành nghề cùng với điều kiện hoàn cảnh kinh tế xã hội Việt Nam những năm cuối thế kỷ XX không có nhiều người hiểu hết được giá trị của những chiếc quạt cổ, nên ông Phúc có nhiều cơ hội để nuôi dưỡng tình yêu, niềm đam mê sưu tầm quạt cổ của mình. Đó cũng là cơ duyên để ông Trần Công Phúc theo đuổi nghề sưu tầm và phục chế quạt cổ sau này. Và không biết tự bao giờ, tình yêu với những cây quạt cổ lớn dần lên trong ông. Những năm 70, 80 nhiều người không biết đến giá trị của những cây quạt cổ, có nhiều cây quạt bị “ngủ quên” trong những góc nhà cũ kỹ, không ai biết đến giá trị của nó cho đến khi gặp được “thần gió” Trần Công Phúc. Đầu những năm 1990, ông nghỉ hưu và chuyên tâm vào việc phục chế và sưu tầm những cây quạt cổ.

Quạt trần được nhiều người nước ngoài yêu thích.

Giai đoạn đất nước ta mở cửa đã thu hút nhiều người nước ngoài đến Việt Nam sinh sống, du lịch và làm việc. Khách hàng của ông Phúc thời điểm đó thường là những nhà ngoại giao, chuyên gia nước ngoài. Họ thường thuê nhà xung quanh khu vực Hồ Tây nơi có không khí thoáng mát, mặc dù trong nhà có điều hòa không khí nhưng họ ít khi sử dụng và thường yêu cầu chủ nhà cho thuê hoặc trực tiếp họ đi mua về lắp những chiếc quạt cổ để sử dụng. Họ đặc biệt thích những chiếc quạt trần cổ được ông Phúc phục chế. Khi sử dụng họ nhận thấy rằng, làn gió do những chiếc quạt trần cổ tạo ra như gió tự nhiên và không tạo ra tiếng động cùng với đó là thiết kế mang đậm phong cách châu Âu, mềm mại phù hợp với không gian trang trí theo phong cách tân cổ điển. Những chiếc quạt trần cổ thường có hai, ba hoặc bốn cánh, khi hoạt động không những tạo không khí mát mẻ dàn đều trong phòng mà còn tạo nên vẻ đẹp huyền bí cho căn phòng.

Những chiếc quạt cổ được phục chế tạo nên sự sang trọng cho căn phòng.

Thời đó, để phục chế một chiếc quạt rất khó khăn từ nguyên liệu phục chế quạt đến máy móc thiết bị. Hầu hết, những người thợ phải làm thủ công với những máy móc cũ lạc hậu. Có nhiều loại linh phụ kiện không thể phục chế được một cách hoàn hảo nên đòi hỏi phải sưu tầm thật nhiều quạt để chuyển từ cái này sang cái kia. Có những chiếc quạt phải cần lấy phụ kiện từ hai đến ba cái quạt khác mới có thể hoàn thiện xong.

Những chiếc quạt vô tri sau nhiều năm “nằm chết” trong các góc nhà qua bàn tay khéo léo của người thợ sẽ được khoác lên mình tấm áo mới.

Sau năm 2000, khi kinh tế Việt Nam dần dần đi lên cùng với việc tiếp cận trở lại với văn hóa nước ngoài đặc biệt là văn hóa Pháp, khách Việt cũng dần quan tâm đến các loại quạt cổ. Thị hiếu người dùng khiến cho giá của những chiếc quạt cổ đã cao dần lên, có những cái có giá đến hàng trăm triệu. Những người có đam mê và hiểu biết, say mê những guồng quay của những cánh quạt cổ đã tìm đến cửa hàng của ông Phúc để mong muốn tôn lên vẻ đẹp riêng cho ngôi nhà mình. Những chiếc quạt được phục chế lại thực sự phù hợp với những căn nhà có phong cách châu Âu, tân cổ điển, hay cả những căn nhà hiện đại.

Sau khi được chau chuốt, những chiếc quạt cổ mang trong mình một sức sống mới.

Sở thích của những người yêu quạt cổ cũng vô cùng đa dạng. Có người thích sự cầu kỳ, chỉn chu tới từng chi tiết, lại có những người chú trọng tới công năng sử dụng, cũng có người lại thích vẻ đẹp cũ kỹ vốn có của nó. Vì thế, người thợ giỏi là người phải biết khôi phục lại một chiếc quạt trở lại đúng với nguyên trạng khi xuất xưởng, biến những chiếc quạt vô tri sau nhiều năm “nằm chết” trong các góc nhà thành những chiếc quạt “có hồn”, hoạt động bình thường trở lại với vẻ đẹp vốn có của nó. Ông Phúc là một người như thế. Cũng bởi vậy mà người Hà Nội gọi ông là "Thần gió", "Vua gió" bởi ông đã sở hữu và làm "hồi sinh" lại bộ sưu tập hàng nghìn chiếc quạt cổ có tuổi đời hàng trăm năm tuổi.

Niềm đam mê và tài năng phục chế quạt của ông đã thu hút rất nhiều người tìm đến ông. Họ là các chuyên gia phục chế các loại quạt cổ trong và ngoài nước tìm tới để học hỏi trao đổi kinh nghiệm. Họ là các nhà ngoại giao, chuyên gia nước ngoài, khách du lịch tìm đến ông để mong muốn sở hữu một vài chiếc quạt do chính ông phục chế hay những nhà sưu tầm, những người đam mê, yêu thích quạt cổ trong nước tìm đến ông để mua về trưng bày, trang trí ngôi nhà của mình.  

Ông Trần Công Phúc (ngoài cùng, bên phải) trong lễ trao giải tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh của Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam.

Niềm đam mê và tài năng của ông Phúc đã được Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục “Người có bộ sưu tập quạt cổ nhiều nhất”.

Năm 2012, niềm đam mê và tài năng của ông đã được Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục “Người có bộ sưu tập quạt cổ nhiều nhất”.

Con trai ông Phúc thổ lộ, với cửa hàng trên con phố cổ đắt đỏ, gia đình anh có thể dùng với mục đích khác để có một nguồn thu nhập rất tốt, nhưng anh Đức vẫn một lòng giữ nghề truyền thống của gia đình, bởi đó là niềm đam mê, công sức sưu tầm một đời của cha để lại cho con cháu.

Hàng ngày, những người thợ tiếp nối ngọn lửa nghề của ông Phúc, vẫn say mê, cần mẫn phục chế những chiếc quạt cổ.

Đến nay ông Phúc đã mất được hơn ba năm, cửa hàng vẫn được anh Đức tiếp tục duy trì và đào tạo thêm một số người thợ làm cùng anh Đức. Mỗi ngày họ vẫn cặm cụi, cần mẫn “thổi hồn” vào những chiếc quạt cổ với kinh nghiệm được ông Phúc truyền lại và tình yêu nghề lớn lao. Những bàn tay thợ khéo léo đã biến những chiếc quạt cũ kỹ thành những chiếc quạt thật đẹp và có giá trị, như ông Phúc vẫn thường nói vui với các con mình rằng, bố đang “trả lại tên” cho những “em” quạt cổ.

Với những kinh nghiệm gia truyền được bố truyền lại, cùng với “bàn tay vàng” và tình yêu lao động của mình, chắc chắn anh Đức sẽ giữ gìn, tiếp nối và phát triển cái nghề mà cha mình cả một đời say mê, mang đến cho đời những làn gió mát, sự tươi mới từ những điều “cũ kỹ” là những chiếc quạt tưởng chừng không còn giá trị sử dụng.

Bài, ảnh: TƯỜNG VY